Ինչ անել, եթե գործատուն անօրինականորեն ձեզ հեռացնում է աշխատանքից

Պատկերացրեք՝ մի օր արթնանում եք և հասկանում, որ ձեր աշխատանքային հարաբերությունները դադարեցվել են՝ առանց հիմնավոր պատճառի կամ օրենքի խախտումով։ Անարդարության զգացումը կարող է ճնշող լինել, իսկ անորոշությունը՝ տագնապալի։ Շատերը, բախվելով այսպիսի իրավիճակի, շփոթվում են և չգիտեն, թե ինչ անել, եթե գործատուն անօրինականորեն ձեզ հեռացնում է աշխատանքից։ Սակայն Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությունը հստակորեն պաշտպանում է աշխատողների իրավունքները, և դուք անզոր չեք այս պայքարում։ Այս հոդվածը կօգնի ձեզ հասկանալ ձեր իրավունքները և քայլ առ քայլ ուղեցույց կտրամադրի՝ արդարությունը վերականգնելու համար։

Ի՞նչ է համարվում անօրինական աշխատանքից ազատում ՀՀ-ում

Նախքան գործողությունների անցնելը, կարևոր է հասկանալ, թե արդյոք ձեր աշխատանքից ազատումն իսկապես անօրինական է։ ՀՀ Աշխատանքային օրենսգիրքը հստակ սահմանում է աշխատանքային պայմանագիրը դադարեցնելու հիմքերն ու կարգը։ Ցանկացած շեղում այդ պահանջներից կարող է հանգեցնել աշխատանքից ապօրինի ազատում հայտարարելուն։

Աշխատանքային օրենսգրքի խախտումներ

Անօրինական աշխատանքից ազատման ամենատարածված դեպքերից են՝

• Առանց հիմնավոր պատճառի. Գործատուն չի կարող ձեզ ազատել աշխատանքից առանց Աշխատանքային օրենսգրքով նախատեսված հիմքերի (օրինակ՝ հաստիքների կրճատում, անհամապատասխանություն զբաղեցրած պաշտոնին, կարգապահական խախտումներ)։
• Կարգի խախտումով. Նույնիսկ եթե հիմքը կա, գործատուն պետք է պահպանի աշխատանքից ազատելու հստակ կարգը՝ ծանուցման ժամկետները, պատճառաբանության առկայությունը և այլն։
• Խտրականության հիմքով. Աշխատանքից ազատումը չի կարող հիմնված լինել սեռի, տարիքի, հղիության, քաղաքական հայացքների կամ այլ խտրական հատկանիշների վրա։
• Հիվանդության կամ արձակուրդի ընթացքում. Ընդհանուր կանոնով՝ աշխատողին արգելվում է աշխատանքից ազատել ժամանակավոր անաշխատունակության կամ արձակուրդի ժամանակահատվածում։

Կարևոր է իմանալ ձեր իրավունքները

Հիշե՛ք, որ դուք ունեք իրավունքներ, և դրանց իմացությունը ձեր պաշտպանության առաջին քայլն է։ ՀՀ Աշխատանքային օրենսգիրքը հանդիսանում է ձեր հիմնական ուղեցույցը, և դրա դրույթների իմացությունը կօգնի ձեզ ճիշտ կողմնորոշվել։

Ինչպե՞ս գործել անօրինական հեռացման դեպքում. Առաջին քայլեր

Եթե համոզված եք, որ ձեզ անօրինականորեն են ազատել աշխատանքից, ժամանակ մի կորցրեք։ Յուրաքանչյուր քայլ կարևոր է։

Հավաքեք բոլոր ապացույցները

Սա ամենակարևոր քայլերից մեկն է։ Ձեր գործը դատարանում կամ այլ մարմիններում կախված է հենց ապացույցներից։ Հավաքեք՝

• Ձեր աշխատանքային պայմանագիրը։
• Աշխատանքի ընդունման, պաշտոնի փոփոխության կամ աշխատանքից ազատման վերաբերյալ բոլոր հրամանները։
• Աշխատավարձի վճարման անդորրագրերը։
• Գործատուի հետ նամակագրությունը (էլեկտրոնային նամակներ, հաղորդագրություններ)։
• Աշխատանքային պարտականությունների կատարումը հաստատող ցանկացած փաստաթուղթ։
• Եթե կան, վկաների ցուցմունքները կամ կոնտակտային տվյալները։

Մի ստորագրեք այն ամենը, ինչը չեք հասկանում

Շատ հաճախ գործատուները փորձում են աշխատողներին ստորագրել փաստաթղթեր, որոնք կարող են վնասել նրանց հետագա պաշտպանությանը։ Օրինակ՝ սեփական դիմումի համաձայն աշխատանքից ազատման դիմում։ Եթե ձեզ ստիպում են ստորագրել ինչ-որ բան, որի բովանդակությունը լիովին չեք հասկանում, կամ որի հետ համաձայն չեք, հրաժարվեք դա անելուց՝ պահանջելով ժամանակ խորհրդակցելու համար։

Փորձեք բանակցել

Երբեմն, նախքան իրավական գործընթաց սկսելը, կարող է արդյունավետ լինել բանակցել գործատուի հետ։ Միգուցե հնարավոր լինի հասնել կողմերի համար փոխշահավետ լուծման, օրինակ՝ փոխհատուցման վճարման դիմաց աշխատանքային հարաբերությունները դադարեցնել։ Սակայն այս քայլին պետք է մոտենալ զգուշությամբ և, ցանկալի է, իրավաբանի հետ խորհրդակցելուց հետո։

Իրավական պաշտպանության ուղիները

Եթե բանակցությունները չեն տալիս արդյունք կամ դուք ի սկզբանե նախընտրում եք իրավական ճանապարհը, կան մի քանի հնարավորություններ։

Դիմել Աշխատանքի պետական տեսչություն

ՀՀ Աշխատանքի պետական տեսչությունը այն մարմինն է, որը վերահսկում է աշխատանքային օրենսդրության պահպանումը։ Դուք կարող եք դիմել տեսչություն՝ ներկայացնելով ձեր բողոքը և առկա ապացույցները։ Տեսչությունը կուսումնասիրի գործը, կպահանջի բացատրություններ գործատուից և կարող է հրամայել վերացնել խախտումները, տուգանել գործատուին։ Սա հաճախ ավելի արագ և քիչ ծախսատար ճանապարհ է, քան դատարան դիմելը։

Դատական կարգով պաշտպանություն

Դատարան դիմելը ամենաարդյունավետ և լիարժեք իրավական պաշտպանության միջոցն է անօրինական աշխատանքից ազատման դեպքում։ Կարևոր է իմանալ, որ դուք ունեք մեկ ամիս ժամկետ՝ աշխատանքից ազատման մասին հրամանը ստանալու կամ դրա մասին իմանալու օրվանից դատարան դիմելու համար։ Դատարանը կարող է՝

• Վերականգնել ձեզ նախկին աշխատանքում. Եթե աշխատանքից ազատումը ճանաչվի անօրինական։
• Պարտադրել փոխհատուցել հարկադիր պարապուրդի ժամանակահատվածի համար. Այսինքն՝ վճարել այն աշխատավարձը, որը դուք չեք ստացել անօրինական ազատման պատճառով։
• Պահանջել բարոյական վնասի հատուցում. Եթե ապացուցվի, որ անօրինական ազատումը ձեզ բարոյական վնաս է պատճառել։

Դատական գործընթացը կարող է բարդ լինել, ուստի անհրաժեշտ է լավ պատրաստվել։

Ինչու՞ է կարևոր մասնագետի օգնությունը

Իրավական համակարգը բարդ է, իսկ աշխատանքային օրենսդրությունը՝ մանրամասն։ Աշխատանքային իրավունքի ոլորտում մասնագիտացած փորձառու իրավաբանը կարող է՝

• Գնահատել ձեր գործը. Որոշել՝ արդյոք ձեր ազատումն իսկապես անօրինական է, և որքանով են հիմնավոր ձեր պահանջները։
• Հավաքել և համակարգել ապացույցները. Օգնել ձեզ հավաքել բոլոր անհրաժեշտ փաստաթղթերը և դրանք ճիշտ ներկայացնել։
• Մշակել ռազմավարություն. Ընտրել պաշտպանության ամենաարդյունավետ ուղին և մշակել գործողությունների հստակ պլան։
• Ներկայացնել ձեր շահերը. Դիմել Աշխատանքի պետական տեսչություն, դատարան կամ բանակցել գործատուի հետ՝ պաշտպանելով ձեր իրավունքները։

Այս բարդ իրավիճակում ձեզ միայնակ չզգաք։ Ձեր իրավունքների պաշտպանությունը սկսվում է ճիշտ խորհրդատվությունից։ Եթե դուք բախվել եք կամ կասկածում եք, որ ձեր աշխատանքից ազատումը անօրինական է, ժամանակ մի կորցրեք։ Կապ հաստատել աշխատանքային իրավաբանի հետ՝ փաստաթղթերի գնահատման համար և ստացեք անհատականացված իրավական աջակցություն։ Մենք կօգնենք ձեզ վերականգնել արդարությունը։