Ինչ իրավունքներ ունի ենթադրյալ մեղադրյալը՝ նախաքննության ընթացքում

Կյանքը անկանխատեսելի է, և երբեմն մենք հայտնվում ենք այնպիսի իրավիճակներում, որոնք լիովին դուրս են մեր վերահսկողությունից։ Դուք կարող եք լսել անուններ, որոնք ավելի շատ հեռուստասերիալներից կամ ֆիլմերից են հնչում, քան իրական կյանքից՝ «նախաքննություն», «ենթադրյալ մեղադրյալ», «կասկածյալ»։ Սակայն իրականում, յուրաքանչյուր քաղաքացի, անկախ իր սոցիալական դիրքից կամ զբաղվածությունից, կարող է մի օր առնչվել այս եզրույթներին։ Անկախ նրանից՝ արդյոք դուք ինքներդ եք հայտնվել նման իրավիճակում, թե ձեր հարազատներից մեկը, չափազանց կարևոր է իմանալ ձեր իրավունքները։ Ի վերջո, անտեղյակությունը կարող է շատ թանկ արժենալ։ Այսօր մենք կքննարկենք, թե **ինչ իրավունքներ ունի ենթադրյալ մեղադրյալը՝ նախաքննության ընթացքում**՝ պարզ և մատչելի լեզվով, առանց բարդ իրավական տերմինների։ Մեր նպատակն է զինել ձեզ գիտելիքներով, որպեսզի դուք կարողանաք պաշտպանել ձեզ և ձեր շահերը։

Ո՞վ է ենթադրյալ մեղադրյալը և ի՞նչ փուլ է նախաքննությունը

Նախքան ձեր իրավունքներին անդրադառնալը, հասկանանք, թե ով է ենթադրյալ մեղադրյալը և ինչ է նշանակում նախաքննություն։

• Ենթադրյալ մեղադրյալ (կասկածյալ)՝ Սա այն անձն է, ում նկատմամբ կա կասկած, որ նա կատարել է հանցագործություն, և այդ կապակցությամբ հարուցվել է քրեական գործ։ Կարևոր է հասկանալ, որ այս փուլում անձը դեռևս մեղավոր չի ճանաչվել, և նրա նկատմամբ գործում է անմեղության կանխավարկածը։
• Նախաքննություն՝ Սա քրեական գործի այն փուլն է, երբ իրավապահ մարմինները (քննիչները) հավաքում են ապացույցներ, հարցաքննում են վկաներին, կատարում են փորձաքննություններ և այլ քննչական գործողություններ՝ հանցագործությունը բացահայտելու և մեղավորներին հայտնաբերելու համար։ Այս փուլը նախորդում է գործի դատարան ուղարկվելուն։

Այսպիսով, եթե ձեզ կամ ձեր հարազատին հրավիրել են հարցաքննության որպես կասկածյալ, կամ ձեր նկատմամբ հարուցվել է քրեական գործ, դուք կամ ձեր հարազատը հայտնվել եք նախաքննության փուլում՝ որպես ենթադրյալ մեղադրյալ (կասկածյալ), և այս իրավունքները ուղղակիորեն վերաբերում են ձեզ։

Ձեր հիմնական իրավունքները նախաքննության ընթացքում

ՀՀ Սահմանադրությունը և Քրեական դատավարության օրենսգիրքը հստակ սահմանում են ենթադրյալ մեղադրյալի (կասկածյալի) իրավունքները։ Դրանք ձեր պաշտպանությունն են և ձեր վահանը։

Լռելու իրավունք (Իրավունք՝ չտալու ցուցմունք իր դեմ)

Սա, թերևս, ամենակարևոր իրավունքներից մեկն է։ Դուք ունեք իրավունք չտալ ցուցմունք կամ բացատրություն ո՛չ ձեր, ո՛չ էլ ձեր մերձավոր հարազատների դեմ։ Քննիչը պարտավոր է բացատրել այս իրավունքը։

• Գործնական խորհուրդ. Եթե չեք հասկանում հարցի էությունը, կամ եթե չունեք փաստաբան, օգտվեք այս իրավունքից։ Լռելը ձեր թերությունն անելու փոխարեն, այն ձեզ կպաշտպանի ակամա սխալներից։ Այն, ինչ կասեք, կարող է օգտագործվել ձեր դեմ։

Պաշտպան ունենալու իրավունք

Դուք ունեք փաստաբանի օգնությունից օգտվելու իրավունք ձեր բերման ենթարկելու, կալանավորելու կամ կասկածյալի կարգավիճակ ձեռք բերելու պահից։ Եթե դուք չունեք փաստաբան, պետությունը կարող է ձեզ տրամադրել անվճար փաստաբան։

• Գործնական խորհուրդ. Մի համաձայնեք հարցաքննվել առանց փաստաբանի ներկայության։ Նույնիսկ եթե քննիչն ասում է, որ դա ձեր դեմ չէ, կամ որ դա պարզապես ձևականություն է։ Ձեր փաստաբանը ձեր շահերի պաշտպանն է, նա կօգնի ձեզ հասկանալ ընթացակարգը և խուսափել սխալներից։

Իմանալու իրավունք, թե ինչում եք կասկածվում

Դուք պետք է հստակ և հասկանալի լեզվով տեղեկացվեք այն մասին, թե կոնկրետ ինչ հանցագործության կատարման մեջ եք կասկածվում, և ինչի վրա է հիմնված այդ կասկածը։

• Գործնական խորհուրդ. Պահանջեք, որ ձեզ հստակ բացատրեն բոլոր մեղադրանքները և հիմքերը։ Մի ստորագրեք փաստաթղթեր, որոնց բովանդակությունը չեք հասկանում։

Փաստաթղթերին ծանոթանալու իրավունք

Դուք կամ ձեր փաստաբանը ունեք իրավունք ծանոթանալու ձեզ որպես կասկածյալ ներգրավելու մասին որոշմանը, ձեր մասնակցությամբ կատարված քննչական գործողությունների արձանագրություններին և այլ նյութերին։

• Գործնական խորհուրդ. Միշտ մանրամասն կարդացեք բոլոր փաստաթղթերը։ Եթե նկատում եք անճշտություններ կամ ձեզ համար անհասկանալի կետեր, անմիջապես տեղեկացրեք ձեր փաստաբանին։

Խնդրագրեր ներկայացնելու և բողոքարկելու իրավունք

Դուք ունեք իրավունք դիմել քննիչին կամ դատարանին խնդրագրերով, օրինակ՝ խնդրելով կատարել որոշակի քննչական գործողություններ կամ կանչել լրացուցիչ վկաների։ Ինչպես նաև, դուք կարող եք բողոքարկել քննչական մարմինների գործողությունները կամ որոշումները։

• Գործնական խորհուրդ. Բոլոր խնդրագրերը և բողոքները ներկայացրեք գրավոր՝ պարտադիր ձեր փաստաբանի հետ խորհրդակցելուց հետո։

Ցուցմունք տալու իրավունք (կամ չտալու)

Եթե դուք որոշում եք ցուցմունք տալ, դա ձեր իրավունքն է։ Բայց հիշեք, որ ցուցմունքները պետք է լինեն ինքնակամ, և ոչ ոք չի կարող ձեզ ստիպել կամ ճնշում գործադրել ձեր նկատմամբ։

• Գործնական խորհուրդ. Եթե որոշել եք ցուցմունք տալ, արեք դա միայն փաստաբանի ներկայությամբ և նրա հետ նախնական խորհրդակցությունից հետո։

Թարգմանչի իրավունք

Եթե դուք բավարար չեք տիրապետում հայերեն լեզվին, դուք ունեք իրավունք օգտվելու թարգմանչի ծառայություններից, որը պետք է տրամադրվի անվճար։

• Գործնական խորհուրդ. Մի ամաչեք պահանջել թարգմանիչ, եթե հայերենը ձեր մայրենի լեզուն չէ կամ լիովին չեք տիրապետում դրան։ Դա ձեր իրավունքն է և ձեր պաշտպանությունը։

Ինչպե՞ս պաշտպանել ձեր իրավունքները՝ գործնական խորհուրդներ

Քրեական գործի շրջանակներում հայտնվելը սթրեսային է, սակայն ձեր իրավունքների իմացությունը և ճիշտ գործելակերպը կարող են էապես փոխել իրավիճակը։

• Պահպանեք հանգստություն. Խուճապը ձեր վատագույն թշնամին է։ Փորձեք հնարավորինս հանգիստ մնալ և կենտրոնանալ ձեր իրավունքների պաշտպանության վրա։
• Մի՛ պատասխանեք հարցերին առանց փաստաբանի. Սա ոսկե կանոն է։ Պնդեք ձեր փաստաբանի ներկայությանը։ Մինչ նրա ժամանումը, դուք ունեք լռելու իրավունք։
• Մի՛ ստորագրեք այն, ինչ չեք հասկանում. Ոչ մի փաստաթուղթ (արձանագրություն, որոշում և այլն) մի ստորագրեք, մինչև մանրամասն չեք կարդացել և չեք հասկացել դրա բովանդակությունը։ Եթե համաձայն չեք կամ անճշտություններ եք նկատել, պարտադիր նշեք ձեր դիտարկումները նույն փաստաթղթի վրա։
• Հիշեք ժամանակը և անունները. Փորձեք հիշել իրադարձությունների ժամանակագրությունը, ովքեր էին ներկա, ինչ հարցեր էին տրվում։ Այս տեղեկությունը կարող է կարևոր լինել ձեր փաստաբանի համար։
• Լինել քաղաքավարի, բայց պինդ. Հարգեք իրավապահ մարմինների ներկայացուցիչներին, բայց մի՛ թույլ տվեք, որ նրանք խախտեն ձեր իրավունքները։

Հիշեք, որ քննիչները իրենց գործն են անում, և նրանց նպատակն է հանցագործության բացահայտումը։ Նրանք ձեր ընկերները չեն, և նրանց կողմից տրվող խորհուրդները կամ «բարիդրացիական» առաջարկները կարող են ձեր դեմ օգտագործվել։

Նավարկելը քրեական գործի ջրերում վտանգավոր է և կարող է անդառնալի հետևանքներ ունենալ։ Անգամ իրավունքների ամենամանրակրկիտ իմացությունը չի կարող փոխարինել պրոֆեսիոնալ փաստաբանի օգնությանը։ Այդ իսկ պատճառով, եթե դուք կամ ձեր հարազատը հայտնվել եք նման իրավիճակում, մի հապաղեք։ **Կապվիր քրեական պաշտպանություն տրամադրող փաստաբանի հետ**։ Մասնագետը կօգնի ձեզ հասկանալ ձեր իրավունքները, ճիշտ գործել յուրաքանչյուր փուլում և պաշտպանել ձեր շահերը։