Ապահովել ալիմենտների հաշվարկն ու ստացումը

Ծնողական պարտականությունները, հատկապես բաժանման կամ ամուսնալուծության դեպքում, կարող են դառնալ լուրջ մարտահրավեր։ Յուրաքանչյուր ծնողի համար կարևորագույնը իր երեխայի բարեկեցությունն ու ապահով ապագան է։ Հենց այստեղ է, որ ալիմենտի ինստիտուտը դառնում է անփոխարինելի գործիք՝ ապահովելու երեխայի կենսապահովման նվազագույն պայմանները և ծախսերը։ Շատ ծնողներ, ովքեր պահանջում են ալիմենտ, հաճախ բախվում են անորոշության և դժվարությունների, թե ինչպես ճիշտ հաշվարկել և ստանալ երեխային հասանելի գումարները։ Այս հոդվածում մենք կուսումնասիրենք, թե ինչպես ապահովել ալիմենտների հաշվարկն ու ստացումը Հայաստանում, քայլ առ քայլ ուղեցույց տրամադրելով և գործնական խորհուրդներով օգնելով ձեզ պաշտպանել ձեր երեխայի իրավունքները:

Ի՞նչ է ալիմենտը և ո՞ւմ է այն հասնում

Ալիմենտը (կամ պարտքերի պահպանումը) դրամական միջոցներ կամ այլ նյութական աջակցություն է, որը դատարանի որոշմամբ կամ ծնողների միջև կնքված համաձայնագրով մեկ ծնողը պարտավոր է վճարել մյուսին՝ երեխայի խնամքի և կենսապահովման համար։ Այն հասանելի է անչափահաս երեխաներին, ինչպես նաև որոշ դեպքերում՝ չափահաս, բայց անաշխատունակ երեխաներին, կամ կնոջը/ամուսնուն՝ մինչև երեխայի 3 տարեկանը լրանալը։ Այս հոդվածում մենք կկենտրոնանանք անչափահաս երեխաների ալիմենտի վրա:

Ալիմենտի հաշվարկի սկզբունքները Հայաստանում

Ալիմենտի չափի հաշվարկը կարող է տարբերվել՝ կախված կոնկրետ հանգամանքներից։ Հայաստանի Հանրապետության ընտանեկան օրենսգիրքը սահմանում է երկու հիմնական մոտեցում՝ եկամտի բաժնեմասով կամ հաստատուն դրամական գումարով:

Ամուսնալուծության դեպքում (եկամտի բաժնեմասով)

Եթե ծնողը կանոնավոր եկամուտ ունի, ալիմենտը, որպես կանոն, սահմանվում է նրա եկամտի (աշխատավարձի կամ այլ եկամուտների) որոշակի մասի չափով.

• Մեկ երեխայի համար՝ եկամուտների 1/4 մասը։
• Երկու երեխայի համար՝ եկամուտների 1/3 մասը։
• Երեք և ավելի երեխայի համար՝ եկամուտների 1/2 մասը։

Այս դեպքում կարևոր է հասկանալ, թե ինչ է համարվում “եկամուտ”։ Դա կարող է լինել ոչ միայն աշխատավարձը, այլև կենսաթոշակները, նպաստները, ձեռնարկատիրական գործունեությունից ստացված եկամուտները և այլն։ Դատարանը հաշվի է առնում բոլոր եկամուտները նախքան հարկերը և այլ պարտադիր վճարումները պահելը:

Հաստատուն դրամական գումար

Որոշ դեպքերում դատարանը կարող է ալիմենտը սահմանել հաստատուն դրամական գումարի չափով։ Սա տեղի է ունենում, երբ՝

• Ալիմենտ վճարող ծնողը չունի կանոնավոր եկամուտ կամ եկամուտ չունի։
• Նրա եկամուտը փոփոխական է կամ նատուրալ ձևով է։
• Եկամուտը ստացվում է արտարժույթով։
• Եկամտի բաժնեմասով ալիմենտի սահմանումը դժվարացնում կամ էականորեն խախտում է կողմերից մեկի կամ երեխայի շահերը։

Հաստատուն գումարը որոշվում է՝ հաշվի առնելով երեխայի կենսապահովման մակարդակը, ծնողների նյութական և ընտանեկան դրությունը, ինչպես նաև հնարավոր այլ հանգամանքներ։ Կարևոր է, որ հաստատուն գումարը լինի բավարար երեխայի նվազագույն կարիքները հոգալու համար:

Հաշվարկի առանձնահատկությունները

Դատարանը ալիմենտի չափը որոշելիս հաշվի է առնում նաև այլ հանգամանքներ, ինչպիսիք են՝

• Երեխայի առողջական վիճակը կամ հատուկ կարիքները։
• Այն ծնողի նյութական դրությունը, ով պարտավոր է վճարել ալիմենտ, ներառյալ այլ խնամարկյալների առկայությունը։
• Ծնողների այլ պարտականությունները և եկամուտները։

Ալիմենտի ստացման գործընթացը՝ քայլ առ քայլ

Ալիմենտ ստանալու համար կարելի է ընթանալ երկու հիմնական ճանապարհով՝ բարի կամքի համաձայնություն կամ դատական կարգ:

Բարի կամքի համաձայնություն

Եթե ծնողները կարողանում են փոխադարձ համաձայնության գալ, նրանք կարող են կնքել ալիմենտ վճարելու մասին համաձայնագիր։ Այս համաձայնագիրը պետք է կազմվի գրավոր և նոտարական կարգով վավերացվի։ Այն ուժ ունի դատարանի որոշման պես և ապահովում է գործընթացի արագությունն ու անվիճելի բնույթը։ Համաձայնագիրը պետք է հստակ նշի ալիմենտի չափը, վճարման կարգը, պարբերականությունը և այլ էական պայմաններ։

Դատական կարգով

Եթե ծնողները չեն կարողանում համաձայնության գալ, ապա ալիմենտը ստացվում է դատական կարգով։ Այս դեպքում դուք պետք է կատարեք հետևյալ քայլերը.

1. Հայցադիմումի կազմում. Անհրաժեշտ է կազմել և դատարան ներկայացնել հայցադիմում՝ ալիմենտ բռնագանձելու մասին։ Հայցադիմումում պետք է նշվեն բոլոր անհրաժեշտ տվյալները՝ երեխայի, ծնողների մասին, ինչպես նաև պահանջվող ալիմենտի չափը և հաշվարկը։

2. Անհրաժեշտ փաստաթղթեր. Հայցադիմումին կցվում են հետևյալ փաստաթղթերը (կարող են լինել նաև այլ լրացուցիչ փաստաթղթեր՝ կախված հանգամանքներից).

   • Ամուսնության կամ ամուսնալուծության վկայականը։
   • Երեխայի ծննդյան վկայականը։
   • Դիմողի և պարտապանի անձը հաստատող փաստաթղթերի պատճենները։
   • Տեղեկանք պարտապանի եկամուտների և աշխատանքի վայրի մասին (եթե առկա է)։
   • Բնակության վայրի մասին տեղեկանք։
   • Պետական տուրքի անդորրագիր։

3. Դատական քննություն և որոշում. Դատարանը կքննի գործը, կուսումնասիրի ներկայացված ապացույցները և կկայացնի որոշում ալիմենտ բռնագանձելու մասին։

4. Դատական ակտի կատարում. Դատարանի որոշումը ուժի մեջ մտնելուց հետո այն փոխանցվում է Դատական ակտերի հարկադիր կատարման ծառայություն (ԴԱՀԿ), որը կապահովի ալիմենտի բռնագանձումը պարտապանից։

Գործնական խորհուրդներ՝ ձեր իրավունքները պաշտպանելու համար

Ալիմենտի ստացման գործընթացում առավելագույն արդյունավետություն ապահովելու համար առաջարկում ենք մի քանի կարևոր խորհուրդներ:

• Փաստաթղթերի հավաքագրում. Պահպանեք բոլոր փաստաթղթերը, որոնք վերաբերում են երեխայի ծախսերին (բժշկական ծառայություններ, կրթություն, հագուստ և այլն)։ Սա կօգնի հիմնավորել պահանջվող ալիմենտի չափը։
• Հաղորդակցության վկայագրում. Եթե դուք փորձում եք բարի կամքի համաձայնությամբ լուծել խնդիրը, պահպանեք բոլոր նամակագրությունը, հաղորդագրությունները կամ այլ փաստաթղթեր, որոնք վկայում են համաձայնության փորձերի մասին։
• Ժամանակին դիմեք դատարան. Մի հետաձգեք դատարան դիմելը։ Որքան շուտ սկսվի գործընթացը, այնքան շուտ կկարողանաք ապահովել երեխայի համար անհրաժեշտ միջոցները։
• Հետևողականություն. Եթե ալիմենտը չի վճարվում, անմիջապես դիմեք ԴԱՀԿ ծառայություն։ Նրանք լիազորված են կիրառելու տարբեր միջոցներ՝ պարտապանից գումարները բռնագանձելու համար (օրինակ՝ բանկային հաշիվների արգելանք, գույքի վրա բռնագանձում)։

Ձեր երեխայի բարեկեցությունը և ապագան առաջնահերթություն են։ Ալիմենտի հաշվարկն ու ստացումը կարող են բարդ և ժամանակատար լինել, սակայն դա հիմնարար իրավունք է, որը պետք է պաշտպանել։ Միայնակ դժվար է լինում նավարկել իրավական դաշտում։ Հիշե՛ք, ձեր երեխայի ապագան ձեր ձեռքերում է։ Այս բարդ գործընթացը հաջողությամբ ավարտելու համար ձեզ անհրաժեշտ է փորձառու իրավաբանի աջակցությունը։ Մի հապաղեք գործել։ Ներկայացրե՛ք դիմում՝ իրավաբանի ուղեկցությամբ, և ապահովե՛ք ձեր երեխայի արժանապատիվ ապագան!