Ինչ անել անօրինական աշխատանքից ազատման դեպքում

Երբեմն թվում է, թե ամեն ինչ լավ է ընթանում՝ դուք կատարում եք ձեր պարտականությունները, կառուցում կարիերա, և հանկարծ, առանց որևէ նախազգուշացման, մեկ օրում ձեզ տեղեկացնում են, որ ձեր ծառայություններն այլևս անհրաժեշտ չեն։ Սա ոչ միայն անակնկալ է, այլև կարող է դառնալ լուրջ սթրես և ֆինանսական դժվարությունների պատճառ։ Հատկապես վերջին պահին աշխատանքից ազատված աշխատողի համար այս իրավիճակը ոչ միայն անարդար է, այլև հաճախ՝ անօրինական։ Արդյոք դա նշանակում է, որ պետք է լուռ համակերպվել և ընդունել ձեր ճակատագիրը։ Բացարձակապես ոչ։ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությունը նախատեսում է հստակ մեխանիզմներ ձեր իրավունքները պաշտպանելու համար, և դուք ունեք լիարժեք իրավունք պայքարելու արդարության համար։

Ինչ է նշանակում «անօրինական աշխատանքից ազատում» Հայաստանում

Հայաստանի Հանրապետության Աշխատանքային օրենսգիրքը հստակ սահմանում է աշխատանքային պայմանագիրը դադարեցնելու կարգը և հիմքերը։ Անօրինական աշխատանքից ազատումը տեղի է ունենում այն դեպքում, երբ գործատուն խախտում է այդ նորմերը։ Օրինակ, ձեզ կարող են անօրինականորեն ազատել, եթե՝

• Ձեզ չեն տրամադրել աշխատանքից ազատելու մասին նախապես սահմանված ծանուցում (սովորաբար 14 կամ 60 օրվա ընթացքում՝ կախված հիմքից և աշխատանքային ստաժից)։
• Աշխատանքից ազատման հիմքը բացակայում է կամ չի համապատասխանում օրենսգրքով սահմանված հիմքերին (օրինակ, ոչ պատշաճ կատարված աշխատանքային պարտականությունների վերաբերյալ նախկինում գրավոր զգուշացումներ կամ կարգապահական տույժեր չեն եղել)։
• Ազատումը հիմնված է խտրականության վրա (սեռի, տարիքի, կրոնի, ազգության և այլնի պատճառով)։
• Գործատուն չի պահպանել աշխատանքից ազատման գործընթացի պահանջները (օրինակ, չի հաշվարկել և վճարել վերջնահաշվարկը կամ չի տրամադրել համապատասխան հրամանը)։

Հիշեք, որ գործատուն չի կարող ձեզ ազատել աշխատանքից պարզապես «իր հայեցողությամբ» կամ «կարիք չունենալու» հիմքով առանց օրենքով սահմանված կարգի պահպանման։

Ձեր առաջին քայլերը անօրինական ազատման դեպքում

Մի՛ խուճապի մատնվեք և մի՛ ստորագրեք ոչինչ շտապ

Աշխատանքից անսպասելի ազատումը կարող է շատ շփոթեցնող լինել։ Առաջին բանը, որ դուք պետք է անեք, հանգստանալն է։ Մի ստորագրեք որևէ փաստաթուղթ առանց ուշադիր կարդալու և հասկանալու դրանց բովանդակությունը։ Հատկապես զգույշ եղեք, եթե ձեզ առաջարկում են ստորագրել փաստաթղթեր, որոնք նշում են, թե դուք եք կամավոր կերպով ցանկանում դադարեցնել աշխատանքային հարաբերությունները, կամ որ դուք չունեք պահանջներ գործատուի նկատմամբ։ Պահանջեք բոլոր փաստաթղթերի պատճենները։

Հավաքեք ապացույցներ

Անօրինական ազատումը դատարանում կամ այլ մարմիններում բողոքարկելու համար ձեզ անհրաժեշտ կլինեն ապացույցներ։ Հավաքեք բոլոր հնարավոր փաստաթղթերը, որոնք կապված են ձեր աշխատանքի հետ.

• Աշխատանքային պայմանագիրը։
• Աշխատանքի ընդունման և աշխատանքից ազատման հրամանները (եթե տրամադրվել են)։
• Աշխատավարձի վճարման թերթիկները, բանկային քաղվածքները։
• Էլեկտրոնային նամակագրությունը կամ այլ հաղորդագրությունները գործատուի կամ գործընկերների հետ։
• Ցանկացած այլ փաստաթուղթ, որը վկայում է ձեր աշխատանքային պարտականությունների, ձեր կատարողականի կամ աշխատանքային հարաբերությունների մասին։
• Աշխատանքային գրքույկը։

Եթե ունեք վկաներ, որոնք կարող են հաստատել ձեր խոսքերը (օրինակ, այլ աշխատակիցներ), հավաքեք նրանց կոնտակտային տվյալները։

Իմանալ ձեր իրավունքները

ՀՀ Աշխատանքային օրենսգիրքը ձեզ հստակ իրավունքներ է տալիս։ Օրինակ, գործատուն պարտավոր է աշխատանքից ազատելիս կատարել վերջնահաշվարկը, որը ներառում է չվճարված աշխատավարձը, չօգտագործված արձակուրդի փոխհատուցումը և, որոշ դեպքերում, պարտադիր հատուցումը (լուծարքային վճար)։ Օրենսգրքի 113-րդ հոդվածը սահմանում է աշխատանքային պայմանագիրը գործատուի նախաձեռնությամբ լուծելու հիմքերը, իսկ 115-րդ հոդվածը՝ ծանուցման ժամկետները։ Ձեր գործը հաջողությամբ բողոքարկելու համար անհրաժեշտ է հասկանալ այդ նորմերը կամ օգտվել մասնագետի օգնությունից։

Իրավական պաշտպանության ուղիները Հայաստանում

Բողոքարկում գործատուին

Երբեմն բավարար է գործատուին պաշտոնական գրավոր դիմում ներկայացնելը՝ նշելով խախտումները և պահանջելով վերականգնել ձեր իրավունքները։ Սա կարող է լինել առաջին քայլը, որը հնարավորություն կտա հարցը լուծել արտադատական կարգով։

Դիմում Աշխատանքի տեսչական մարմնին

Հայաստանում գործում է Աշխատանքի տեսչական մարմինը, որը լիազորված է վերահսկել աշխատանքային օրենսդրության պահպանումը։ Դուք կարող եք գրավոր դիմում ներկայացնել այդ մարմնին՝ նկարագրելով ձեր իրավիճակը և խնդրելով միջամտել։ Տեսչական մարմինը կարող է ստուգումներ իրականացնել գործատուի մոտ և, հայտնաբերելով խախտումներ, պարտադրել վերականգնել ձեր իրավունքները կամ կիրառել պատժամիջոցներ։

Դատական հայց

Եթե նախորդ քայլերը արդյունք չեն տվել, կամ եթե ձեր իրավիճակը պահանջում է անհապաղ և արդյունավետ լուծում, ապա դատական հայց ներկայացնելը հաճախ լինում է ամենաարդյունավետ ճանապարհը։ Կարևոր է իմանալ, որ աշխատանքային վեճերի համար սահմանված են բողոքարկման կարճ ժամկետներ՝ ընդամենը մեկ ամիս՝ աշխատանքից ազատման հրամանը ստանալու կամ աշխատանքային գրքույկը ստանալու օրվանից։ Դատարանը կարող է վերականգնել ձեզ աշխատանքում, պարտավորեցնել գործատուին վճարել բաց թողնված ժամանակի համար աշխատավարձը և հատուցել բարոյական վնասը։

Հիշեք, որ անօրինական աշխատանքից ազատումը անարդարություն է, բայց ոչ անհաղթահարելի խնդիր։ Ձեր ձեռքերում է ոչ միայն ձեր, այլև բազմաթիվ այլ աշխատողների իրավունքների պաշտպանությունը, ովքեր կարող են հայտնվել նմանատիպ իրավիճակում։ Մի՛ վարանեք դիմել օրենքի ուժին։ Օրենքը ձեր կողմից է, եթե գործում եք ճիշտ և հետևողականորեն։

Այս բարդ գործընթացում շատ կարևոր է ունենալ հուսալի իրավական աջակցություն։ Միայն փորձառու իրավաբանը կարող է ճիշտ գնահատել ձեր իրավիճակը, հավաքել անհրաժեշտ ապացույցները և կազմել հայցադիմումը կամ բողոքարկման փաթեթը՝ առավելագույնի հասցնելով հաջողության հնարավորությունները։

Մի՛ թողեք, որ անարդարությունը անպատիժ մնա։ Պատրաստեք բողոքարկման փաթեթը իրավաբանի հետ և պաշտպանեք ձեր իրավունքները։